मित्रांनो आपल्या महाराष्ट्र राज्यातील गर्भवती महिलांची एक गोष्ट नेहमी दिसते. गरोदरपणात सकस आहार घ्यायचा असतो पण घरची परिस्थिती बेताची असेल तर पौष्टिक जेवण, फळं, दूध हे सगळं परवडत नाही. आणि याचा परिणाम थेट आईच्या आणि होणाऱ्या बाळाच्या आरोग्यावर होतो. अनेक वेळा आर्थिक अडचणीमुळे महिला वेळेवर दवाखान्यात तपासणीलाही जात नाहीत आणि यातूनच पुढे अनेक समस्या उभ्या राहतात.
आता माझ्या ओळखीच्या एका ताईंचं उदाहरण सांगतो. बीड जिल्ह्यातील एका छोट्या गावात त्या राहतात. पहिल्यांदाच गरोदर राहिल्या होत्या आणि घरची परिस्थिती हलाखीची. सकस आहार घ्यावा असं वाटत होतं पण पैसे नव्हते. मग अंगणवाडी सेविकेने त्यांना Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 बद्दल सांगितलं. त्यांनी वेळेत अर्ज केला, नोंदणी केली आणि टप्प्याटप्प्याने पैसे थेट त्यांच्या बँक खात्यात आले. आज त्या म्हणतात की या पैशांमुळे गरोदरपणात त्यांना चांगला आहार घेता आला आणि बाळंतपणही सुखरूप झालं.
Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 ही योजना यामुळे अनेक महिलांना कसा फायदा होतो हे तर बघूच तुम्हाला या योजनेची सर्व डिटेल माहिती सांगणार आहे म्हणजे तुमच्या घरात, शेजारी, नातेवाईकांमध्ये कुणीही गरोदर महिला असेल तर ही पोस्ट त्यांच्यापर्यंत नक्की शेअर करा. कारण ही माहिती त्यांच्या खूप कामात येणार आहे.
Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 म्हणजे नक्की काय? हे पण समजून घेऊ
भावांनो केंद्र सरकारच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयामार्फत 1 जानेवारी 2017 पासून ही योजना संपूर्ण देशात सुरू करण्यात आली आहे. राज्यात आतापर्यंत ही योजना सार्वजनिक आरोग्य विभागाकडून राबवली जात होती पण आता महाराष्ट्र शासनाच्या 7 नोव्हेंबर 2025 च्या नवीन शासन निर्णयानुसार ही योजना महिला व बाल विकास विभागाकडे वर्ग करण्यात आली आहे आणि आता याची अंमलबजावणी एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना आयुक्तालयामार्फत केली जाणार आहे. ही योजना केंद्र सरकारच्या मिशन शक्ती कार्यक्रमातील सामर्थ्य या उपक्रमांतर्गत राबवली जाते.
आता या योजनेचा मूळ उद्देश समजून घेऊया. गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातेला सकस आहार घेण्यास प्रोत्साहन देऊन त्यांचं आरोग्य सुधारणे, नवजात बालकांचं आरोग्य सुधारून माता मृत्यू आणि बाल मृत्यूचं प्रमाण कमी करणे, जन्माच्या वेळी होणारं लिंग गुणोत्तर सुधारणे आणि स्त्री भ्रूणहत्येला आळा घालणे, तसंच संस्थात्मक प्रसूती आणि जन्म नोंदणीचं प्रमाण वाढवणे हे या योजनेचे मुख्य उद्देश आहेत.
या योजनेतून नक्की किती पैसे मिळतात? चला टप्प्याटप्प्याने बघूया
हा प्रश्न तर सगळ्यांनाच पडतो. तर सांगतो, पहिल्या अपत्यासाठी एकूण 5 हजार रुपये दोन हप्त्यांमध्ये दिले जातात. आणि जर दुसरं अपत्य मुलगी झाली तर तिच्या जन्मानंतर एकाच टप्प्यात 6 हजार रुपये दिले जातात.
पहिला हप्ता म्हणजे 3 हजार रुपये. हा हप्ता मिळण्यासाठी राज्य शासनाने अधिसूचित केलेल्या शासकीय आरोग्य केंद्रात गर्भधारणेची नोंदणी करणं आणि शेवटच्या मासिक पाळीच्या तारखेपासून 6 महिन्यांच्या आत किमान एक प्रसूतीपूर्व तपासणी होणं आवश्यक आहे.
दुसरा हप्ता म्हणजे 2 हजार रुपये. हा हप्ता मिळण्यासाठी बाळाची जन्म नोंदणी होणं आणि बाळाला बीसीजी, ओपीव्ही झीरो, ओपीव्हीच्या 3 मात्रा, पेंटाव्हॅलेंट लसीच्या 3 मात्रा किंवा समतुल्य लसीकरणाचं प्राथमिक चक्र पूर्ण होणं आवश्यक आहे.
आणि दुसरं अपत्य मुलगी झाल्यास तिच्या जन्मानंतर एकाच वेळी संपूर्ण 6 हजार रुपये दिले जातात. जर एखाद्या महिलेला दुसऱ्या अपत्याच्या वेळी जुळे, तिळे किंवा त्यापेक्षा जास्त अपत्ये झाली आणि त्यात एक किंवा अधिक मुली असतील तरीही तिला हा दुसऱ्या अपत्याचा लाभ मिळतो.
एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे हे सगळे पैसे थेट लाभार्थी महिलेच्या स्वतःच्या आधार संलग्न बँक खात्यात किंवा पोस्ट ऑफिसमधील खात्यात DBT द्वारे जमा केले जातात.
Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 साठी कोण कोण पात्र आहे?
ही गोष्ट सर्वात महत्त्वाची आहे. वय 18 ते 55 वर्षांच्या दरम्यान असलेल्या महिलेला खालीलपैकी किमान एक अट पूर्ण करणं आवश्यक आहे आणि त्या अटीच्या पुराव्याची एक प्रत जोडणंही गरजेचं आहे.
पहिली गोष्ट म्हणजे ज्यांचं निव्वळ कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे अशा महिला पात्र आहेत. दुसरी गोष्ट म्हणजे अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती प्रवर्गातील महिला पात्र आहेत. तिसरी गोष्ट म्हणजे 40 टक्के किंवा त्याहून अधिक अपंगत्व असणाऱ्या म्हणजेच दिव्यांग महिला पात्र आहेत. चौथी गोष्ट म्हणजे बीपीएल शिधापत्रिकाधारक महिला पात्र आहेत. पाचवी गोष्ट म्हणजे आयुष्यमान भारत अंतर्गत प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजनेच्या लाभार्थी महिला पात्र आहेत.
सहावी गोष्ट म्हणजे ई श्रम कार्डधारक महिला पात्र आहेत. सातवी गोष्ट म्हणजे किसान सन्मान निधी अंतर्गत लाभार्थी महिला शेतकरी पात्र आहेत. आठवी गोष्ट म्हणजे मनरेगा जॉब कार्डधारक महिला पात्र आहेत. नववी गोष्ट म्हणजे गरोदर आणि स्तनपान करणाऱ्या अंगणवाडी सेविका, अंगणवाडी मदतनीस किंवा आशा कार्यकर्ती पात्र आहेत. आणि दहावी गोष्ट म्हणजे अन्न सुरक्षा कायद्याअंतर्गत रेशनकार्डधारक महिला लाभार्थी पात्र आहेत.
Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 साठी आवश्यक कागदपत्रे कोणती?
खूप लोकांचे अर्ज फक्त कागदपत्रे नीट नसल्यामुळे रिजेक्ट होतात. म्हणून ही यादी नीट वाचा आणि सगळी कागदपत्रे आधीच तयार ठेवा.
आधार कार्डाची प्रत किंवा आधार नोंदणीचं कागदपत्र लागतं. संपूर्ण भरलेलं माता आणि बाल संरक्षण कार्ड लागतं ज्यामध्ये शेवटच्या मासिक पाळीची तारीख, गरोदरपणाची नोंदणी तारीख आणि प्रसूतीपूर्व तपासणीच्या नोंदी असाव्यात. बाळाच्या जन्म नोंदणी प्रमाणपत्राची प्रत लागते. माता आणि बाल संरक्षण कार्डावर बाळाच्या लसीकरणाच्या नोंदी असलेल्या पानाची प्रत लागते. गरोदरपणाची नोंदणी केलेला आरसीएच पोर्टलमधील लाभार्थी नोंदणी क्रमांक लागतो. आणि लाभार्थीचा स्वतःचा किंवा कुटुंबातील सदस्यांचा मोबाईल नंबर द्यावा लागतो.
अर्ज कसा आणि कधी करायचा? हे पण नीट समजून घ्या
भावांनो या योजनेत वेळेची अट खूप महत्त्वाची आहे. पहिल्या अपत्यासाठी शेवटच्या मासिक पाळीच्या तारखेपासून 570 दिवसांच्या आत अर्ज करणं आवश्यक आहे. आणि दुसरं अपत्य मुलगी असल्यास तिच्या जन्माच्या तारखेपासून 270 दिवसांच्या आत अर्ज करावा लागतो. ही मुदत उलटून गेल्यानंतर लाभ मिळत नाही त्यामुळे वेळेत अर्ज करणं खूप गरजेचं आहे.
अर्ज करण्यासाठी पहिली गोष्ट म्हणजे महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या संकेतस्थळावरून फॉर्म डाउनलोड करता येतो किंवा नवीन ऑनलाईन पोर्टलवर स्वतः लाभार्थी किंवा अंगणवाडी सेविका फॉर्म भरू शकतात. दुसरी गोष्ट म्हणजे हा फॉर्म पूर्ण भरून, स्वाक्षरी केलेल्या हमीपत्रासह आणि सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह जवळच्या अंगणवाडी सेविकेकडे जमा करायचा आहे. तिसरी गोष्ट म्हणजे मुख्यसेविका किंवा पर्यवेक्षिका लाभार्थीच्या पात्रतेची खातरजमा करून ऑनलाईन सत्यापन करतात. चौथी गोष्ट म्हणजे यानंतर हा अर्ज मंजुरी अधिकारी म्हणजेच संबंधित बाल विकास प्रकल्प अधिकारी यांच्याकडे जातो आणि कागदपत्रांची पडताळणी करून लाभ मंजूर केला जातो.
एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवा, वेतनासह मातृत्व रजा मिळणाऱ्या म्हणजेच केंद्र सरकार, राज्य सरकार किंवा सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांमध्ये नियमित सेवेत असणाऱ्या महिलांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही.
या योजनेसाठी महत्त्वाच्या लिंक्स
समस्या असल्यास कुठे संपर्क करायचा?
केंद्र सरकारने नागरिकांच्या समस्या निवारणासाठी 14408 हा टोल फ्री क्रमांक दिलेला आहे.
आता याचं दुसरं एक उदाहरण पाहूया
संगीताताई या नंदुरबार जिल्ह्यातील एका आदिवासी गावात राहतात. त्यांना पहिली मुलगी झाल्यानंतर दुसऱ्यांदा गरोदर राहिल्या आणि यावेळी त्यांना जुळ्या मुली झाल्या. अंगणवाडी सेविकेने त्यांना सांगितलं की दुसरं अपत्य मुलगी असल्याने त्यांना 6 हजार रुपयांचा लाभ मिळू शकतो. त्यांनी वेळेत गर्भधारणेची नोंदणी केली, लसीकरण पूर्ण केलं आणि अर्ज केला. काही दिवसांतच त्यांच्या आधार संलग्न बँक खात्यात संपूर्ण रक्कम जमा झाली.
संगीताताई म्हणतात की या योजनेमुळे बाळंतपणाच्या काळात खूप मोठा आधार मिळाला. आता आमच्या गावातील सगळ्या गरोदर महिलांना आम्ही याबद्दल सांगतो. हीच या पोस्टची भावना आहे त्यामुळे माहिती जास्तीत जास्त पसरवा, लाभ गरजूंपर्यंत पोहोचवा.
थोडक्यात सगळ्या गोष्टी सांगतो
Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 ही योजना 1 जानेवारी 2017 पासून सुरू असून आता महाराष्ट्रात 7 नोव्हेंबर 2025 च्या शासन निर्णयानुसार महिला व बाल विकास विभागाकडून राबवली जाते. पहिल्या अपत्यासाठी 5 हजार रुपये दोन हप्त्यांमध्ये आणि दुसरं अपत्य मुलगी असल्यास 6 हजार रुपये एकाच टप्प्यात मिळतात. वय 18 ते 55 वर्षांच्या दरम्यान असलेल्या आणि उत्पन्न, जात, अपंगत्व किंवा इतर निकषांपैकी एक अट पूर्ण करणाऱ्या महिला पात्र आहेत. अर्ज नजीकच्या अंगणवाडी सेविकेकडे करायचा आहे आणि पैसे DBT द्वारे थेट बँक खात्यात येतात. पहिल्या अपत्यासाठी 570 दिवसांच्या आत आणि दुसऱ्या अपत्यासाठी 270 दिवसांच्या आत अर्ज करणं आवश्यक आहे.
याचा नेमका निष्कर्ष काय निघतो?
मित्रांनो Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 ही योजना म्हणजे गर्भवती महिला आणि नवजात बालकांच्या आरोग्यासाठी सरकारने उचललेलं एक खूप महत्त्वाचं पाऊल आहे. पैशांअभावी सकस आहार न मिळाल्याने आई आणि बाळ दोघांचंही आरोग्य धोक्यात येऊ नये यासाठी ही योजना खूप उपयुक्त आहे. आणि दुसऱ्या अपत्यासाठी मुलगी झाल्यास मिळणारा लाभ हा स्त्री जन्माचं स्वागत करण्यासाठी दिलेला एक सुंदर संदेशही आहे.
जर तुमच्या घरात, शेजारी, नातेवाईकांमध्ये कुणीही गरोदर महिला असेल तर वेळ न दवडता तिला जवळच्या अंगणवाडीशी संपर्क साधायला सांगा आणि वेळेत अर्ज करून घ्या.
आता तुम्ही हे वाचलंत तर तुम्हाला माहित आहे आणि ही तुमची जबाबदारी आहे. तुमच्या आजूबाजूला कुणी गरोदर महिला असेल तर ही पोस्ट तिच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा. एखाद्या आईला आणि तिच्या बाळाला निरोगी आयुष्य मिळवून द्यायला तुम्ही कारणीभूत ठराल आणि यापेक्षा मोठं समाधान काय असेल?
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना म्हणजे काय?
Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana 2026 ही महिला व बाल विकास मंत्रालयाची एक योजना आहे. ही योजना 1 जानेवारी 2017 पासून संपूर्ण भारतात लागू करण्यात आली आहे.
या योजनेअंतर्गत गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या महिलांना आर्थिक मदत दिली जाते, ज्यामुळे आई आणि बाळाचे आरोग्य सुधारते तसेच कामाच्या नुकसानाची भरपाई मिळते.
या योजनेचा लाभ कोण घेऊ शकतो?
SC/ST महिलां, अपंग (Divyang) महिलां, BPL रेशन कार्ड धारक, आयुष्मान भारत लाभार्थी, ई-श्रम कार्ड धारक, शेतकरी महिला (PM Kisan लाभार्थी), MGNREGA जॉब कार्ड धारक, ८ लाखांपेक्षा कमी उत्पन्न असलेले कुटुंब, अंगणवाडी/आशा कार्यकर्त्या
किती आर्थिक मदत मिळते?
पहिल्या बाळासाठी 5 हजार रुपये २ हप्त्यांमध्ये.
दुसऱ्या बाळासाठी मुलगी असल्यास ६ हजार एकाच वेळी.
या योजनेसाठी अर्ज कसा करावा?
ऑफलाइन पद्धत: तुमच्या जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा आशा कार्य कर्त्या महिलांकडून अर्ज भरू शकता आणि आवश्यक कागदपत्रे त्यांच्याकडे जमा करू शकता.
ऑनलाइन पद्धत: तुम्ही प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेच्या अधिकृत पोर्टलवर जाऊन किंवा मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून स्वतःची नोंदणी करू शकता.
अर्जासाठी कोणती मुख्य कागदपत्रे आवश्यक आहेत?
लाभार्थी महिलेचे आधार कार्ड जे बँक खात्याशी लिंक असले पाहिजे.
महिलेच्या बँक किंवा पोस्ट ऑफिसचे पासबुक, ज्यामध्ये आधारद्वारे थेट DBT सेवा चालू असावी.
एमसीपी (MCP) कार्ड, माता व बाल संरक्षण कार्ड (आरोग्य पत्रक).
अर्जाचा स्टेटस किंवा पेमेंट कसे तपासावे?
तुमच्या अर्जाचे पेमेंट जमा झाले आहे की नाही हे तपासण्यासाठी तुम्ही (PFMS) अधिकृत वेबसाईटला भेट देऊ शकता, तिथे ‘Know Your Payments’ या पर्यायावर क्लिक करून तुमच्या बँकेचे नाव आणि बँक खाते नंबर टाकून तुम्ही पेमेंटच स्टेटस तपासू शकता.
अर्ज करण्याची अंतिम मुदत काय आहे?
पहिल्या अपत्यासाठी शेवटच्या मासिक पाळीच्या तारखेपासून 570 दिवसांच्या आत अर्ज करावा लागतो. दुसरं अपत्य मुलगी असल्यास तिच्या जन्मतारखेपासून 270 दिवसांच्या आत अर्ज करणं आवश्यक आहे. ही मुदत उलटून गेल्यास लाभ मिळत नाही.
तिसऱ्या किंवा त्यापुढील अपत्यासाठी या योजनेचा लाभ मिळतो का?
नाही, ही योजना फक्त पहिल्या अपत्यासाठी आणि दुसरं अपत्य मुलगी असल्यास तिच्यासाठीच लागू आहे. तिसऱ्या किंवा त्यापुढील अपत्यासाठी या योजनेअंतर्गत कोणताही आर्थिक लाभ दिला जात नाही
मी तेजस्विनी भोसले, माझी exam (Majhiexam.com) ची लेखिका. महाराष्ट्रातील सरकारी योजना, शिष्यवृत्ती आणि शैक्षणिक माहिती सोप्या मराठीत वाचकांपर्यंत पोहोचवणे हे माझे काम आहे. विविध अधिकृत व सार्वजनिक स्रोतांचा अभ्यास करून, सर्वसामान्य नागरिकांना सहज समजेल अशा भाषेत योजनांची अचूक माहिती देणे, हेच माझे ध्येय आहे.